Vijf jaar UNESCO Werelderfgoed: wat heeft het opgeleverd voor de Hollandse Waterlinies?
Samen bouwen aan een bekender werelderfgoed
De UNESCO-status en de samenwerking binnen het netwerk van de Hollandse Waterlinies hebben de afgelopen vijf jaar geleid tot meer bekendheid. Steeds meer mensen weten de forten, vestingen, sluizen en het omliggende linielandschap te vinden voor recreatie, cultuurhistorie, educatie en natuurbeleving. De samenwerking met partners kreeg ook in het jubileumjaar op uiteenlopende manieren vorm, van restauraties en publieksactiviteiten tot nieuwe recreatieve routes en educatieve programma's.
Hoogtepunten in het jubileumjaar
-
Vrijwilligersdag 16 april
-
Exposities Gouden Boekje
-
Ronde van de Stelling van Amsterdam
-
Tentoonstelling Waterkracht
-
Jubileum Pact van Loevestein
-
Lekwachtersbier
Vrijwilligers maken het verschil
Achter het succes van de Hollandse Waterlinies staat een grote groep betrokken vrijwilligers. Zij ontvangen bezoekers, verzorgen rondleidingen, onderhouden terreinen en vertellen dagelijks het verhaal van het werelderfgoed. Tijdens de start van het jubileumjaar werden honderden vrijwilligers ontvangen in Naarden-Vesting. Daarmee werd nadrukkelijk stilgestaan bij hun cruciale rol. De inzet van vrijwilligers vormt een belangrijke basis onder de bescherming en presentatie van het UNESCO Werelderfgoed.
Samenwerken met partners
Ook de waarde van belangrijke partnerschappen werd niet vergeten. Op vrijdag 9 oktober vierde het Pact van Loevestein het jubileum van de Hollandse Waterlinies met overheden, terreinbeheerders, fortexploitanten en toerismebureaus. Dit was tegelijkertijd een belangrijk moment om nieuwe wethouders en raadsleden van de waterliniegemeenten kennis te laten maken met het UNESCO werelderfgoed. Daarvoor ontvingen zij handige handvatten: acht gemeentepaspoorten die inzichtelijk maken welke onderdelen van de Hollandse Waterlinies zich in en rond iedere gemeente bevinden.
Werelderfgoed beter zichtbaar en beleefbaar
Een belangrijke doelstelling van de UNESCO-status is het uitdragen van de kernwaarden van het werelderfgoed. In het jubileumjaar zijn verschillende projecten gerealiseerd die het verhaal van de waterlinies beter zichtbaar maken voor bewoners en bezoekers. Zo werd bij de Plofsluis in Nieuwegein een nieuw uitkijkpunt geopend. Vanaf deze plek is het unieke samenspel van waterbeheer, militaire techniek en landschap goed te ervaren. Ook op andere locaties zijn belangrijke stappen gezet. Fort Zuidwijkermeer kreeg een nieuw informatiepunt en het voorplein van Fort Bezuiden Spaarndam werd vernieuwd. Deze ontwikkelingen dragen bij aan een betere ontvangst van bezoekers en versterken de herkenbaarheid van het UNESCO werelderfgoed.
Nieuwe manieren om het verhaal van water als wapen te vertellen
De Hollandse Waterlinies vertellen een verhaal over innovatie, waterbeheer en verdediging. In het jubileumjaar zijn verschillende initiatieven ontwikkeld om dat verhaal toegankelijk te maken voor een breed publiek. Zo werden de podwalk De Doodskist en de QRfgoed-route Lopen door het Linielandschap gemaakt. Met behulp van audio, digitale verhalen en locatiegebonden informatie ontdek je als bezoekers hoe water eeuwenlang werd ingezet als strategisch verdedigingsmiddel. Ook de fietsroute Water als wapen maakte de geschiedenis van de waterlinies beleefbaar in het landschap zelf. Tijdens het wandelen of fietsen van deze routes ervaar je niet alleen de afzonderlijke forten of vestingen, maar ontdek je ook de onderlinge samenhang van het verdedigingssysteem. Een heel andere manier om het verhaal van de waterlinies te vertellen, is met het jubileumbier Lekwachters, gemaakt door brouwerij Duits en Lauret. Fort Honswijk en Fort Everdingen bewaakten samen de rivier de Lek en vormden de 'Lekwachters' van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het jubileumbier brengt een ode aan deze historische rol.
Het verbinden van recreatie en erfgoed
De combinatie van cultuurhistorie, natuur en recreatie blijkt steeds weer een sterke motor voor publieksbereik. De Hollandse Waterlinies worden vaak wandelen of fietsend ontdekt. In het jubileumjaar lieten de Waterlinie Wandeltocht in Utrecht en de Ronde van de Stelling van Amsterdam, die vertrok vanuit Uitgeest en Uithoorn in Noord-Holland, zien dat er veel belangstelling is voor actieve vormen van erfgoedbeleving. Ook de OerToer met o.a. een puzzelfietstocht van 35 kilometer bood deelnemers de kans om kennis te maken met de forten van de Stelling van Amsterdam. Hierbij gaat het niet alleen om bewegen, maar ook om het ervaren van het karakteristieke linielandschap met forten, sluizen, dijken en inundatievelden.
Erfgoededucatie voor nieuwe generaties
Verschillende projecten tijdens het jubileumjaar zijn ook gericht op het vergroten van kennis over de Hollandse Waterlinies bij kinderen, jongeren en gezinnen. Zo werd het Gouden Boekje Een Fort voor Vleermuis gelanceerd. Het verhaal van een kleine vleermuis die samen met een das op zoek gaat naar haar huis op een waterliniefort, werd extra kracht bijgezet met een reizende tentoonstellling langs meerdere forten. In het Nederlands Watermuseum werd de tentoonstelling Waterkracht geopend, waarin bezoekers kennismaken met de relatie tussen water, techniek en samenleving.
Ook de komende jaren blijven de partners van de Hollandse Waterlinies samenwerken aan het behoud van het werelderfgoed. Daarbij staan bescherming, ruimtelijke kwaliteit, klimaatadaptatie, educatie, recreatie en publieksbereik centraal. Zo blijven de waterlinies niet alleen ene herinnering aan het verleden, maar ook een inspiratiebron voor de toekomst.